به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «بیجاربامایران»، در دل کوههای کردستان، شهرستان بیجار همواره بهعنوان نگهدارندهٔ فرهنگهای کهن شناخته شده است و فراتر از فرش دستباف معروفش، این سرزمین گنجینهای از آیینهای اجتماعی و خانوادگی دارد که با گذر زمان، در بسیاری از نقاط کمرنگ شدهاند اما در خانوادههای اصیل همچنان گرامی داشته میشوند.
یکی از این آیینهای باستانی، مراسم چله برون است که در زبان محلی به معنای گذراندن اولین چهل روز زمستان است و معادل شب یلدا محسوب میشود، یلدای که نه به معنای بلندترین شب سال، بلکه یلدا به معنای یادآوری احترام و توجه به بزرگترهای خانواده، پدربزرگها و مادربزرگها است.
چله برون تنها یک شبنشینی نیست بلکه پیوندی عمیق با میراث فرهنگی گروس است که هر ساله در شب یلدا، خانوادهها را دور هم جمع میآورد، در این شب صمیمیت خانوادگی، احترام به سالمندان و بازگشت به سادگیهای گذشته، جشن گرفته میشود.
این آیین ریشه در باورهای قدیمی به چرخهٔ فصول و تعادل طبیعت دارد و با نمادهایی چون انار، هندوانه و چراغ نفتی، زمستان را با گرمای انسانی آغاز میکند.
در بیجار مردم این شب را شهو چهرز مینامند و برگزاری آن را چله برون میدانند، خانوادهها در این شب، در اتاقی گرد هم میآیند که معمولاً زیر فرش دستباف بیجار پهن شده و روی آن کرسی چوبی قدیمی قرار دارد و در دل کرسی، زغال بید یا بلوط روشن میشود که نمادی از مقاومت در برابر سرمای زمستان است، این گرمای ساده، فضایی آرام و گفتوگوپسند میآفریند که در دنیای امروز بهندرت یافت میشود.
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد چله برون در بیجار، آمادهسازی هفت میوه است، این هفت میوه شامل انار، هندوانه، بادامف خرما، شیرینی گُرچه، نان تنوری و چای خشک همراه زعفران و نبات و هِل است.
هر یک از این مواد، نمادی از فراوانی، سلامتی و خوشبختی در سال پیشرو است و برخلاف برخی مناطق کشور که در یلدا از هفتسین استفاده میشود، در بیجار این سنت، ریشه در کشاورزی کوهستانی و ذخایر زمستانی محلی دارد.
در ابتدای شب، فاتحهای برای عزیزان درگذشته خوانده میشود و سپس بزرگ خانواده، که معمولاً پدربزرگ یا مادربزرگ است، داستانهایی از چلههای گذشته را بازگو میکند، این داستانها گاه از دوران جنگ، گاه از سالهای خشکسالی و گاه از زمانهایی است که تنها با این آیین، خانوادهها میتوانستند در سرمای شدید، گرمای روح را جایگزین گرمای کافی کنند.
در شب چله برون، زمان کند میشود و صمیمیت جایگزین شتاب میشود و خانواده دوباره مرکز جهان میشود و گفتگو، جایگزین صفحهنمایش تلوزیون یا گوشی تلفن میشود، این سنت کهن، همچنان در سکوت خانههای اصیل گروس زنده است و صدای آن، فراخوانی است برای بازگشت به ریشهها است.
در این مراسم هندوانه نه تنها میوهای زمستانی است بلکه نمادی از آفتاب و گرمایی است که در دل سرمای زمستان نهفته است، انار نیز با دانههای سرخ خود، جان و زندگی را به یادآوری میکند و چراغ نفتی که در گوشهٔ اتاق روشن میشود، گاه تنها نور موجود است و گاه همراهی ساکت بر آن گرمای انسانی است که در این شب جریان دارد.
خانوادههایی که همچنان چله برون را برگزار میکنند، معتقدند که این آیین، آموزشدهندهٔ صبر، همدلی و احترام است و در این شب هر فرد، چیزی برای گفتن دارد و هر گفتهای، گوشدادنی است، این فلسفه در دنیای امروز که هر کس تنها میخواهد بشنود، بسیار ارزشمند است.
در بیجار، چله برون یک مراسم سالانه نیست بلکه سبک زندگی است که هر زمستان، یادآوری میشود و این سبک بر پایهٔ سادگی، صداقت و حضور است، در این شب نه تلفن هوشمند مهم است و نه شبکههای اجتماعی بلکه مهمترین چیز، نگاه به چشمان یکدیگر و گوش دادن واقعی است.
آیین «چله برون» همچنان در دل خانوادههای اصیل زنده است
ابراهیم الیاسوند رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بیجار گفت: این مراسم کهن، که در این سرزمین با ویژگیهای خاص خود از جمله هفتمیوه، داستانپردازی و پذیرایی از خانوادههای داماد و عروس برگزار میشود، بهعنوان یکی از گوهرهای فرهنگی منطقه شناخته شده است.
وی افزود: برخلاف مناطقی که این آیین در حال محو شدن است، در بیجار گروس چله برون همچنان کارکرد اجتماعی و خانوادگی قوی دارد، این مراسم نه تنها بهانهای برای گرد هم آمدن نسلهاست، بلکه فرصتی برای تقویت پیوندهای خویشاوندی، بهویژه در میان خانوادههای نامزد یا تازهعروسشده، محسوب میشود.
الیاسوند با اشاره به اینکع خانوادهها با آمادهسازی خوانچههای هدیه و لباسهای سنتی کردستان، این سنت را با شکوه و عشق بازتولید میکنند، اظهارکرد: شب یلدا یا چله تنها فرصت ملاقات داماد و عروس بود و امروز نیز در بیجار همچنان بهعنوان نمادی از احترام، عشق و مهماننوازی حفظ شده است، همراهی موسیقی محلی، دود کردن اسپند، حکاکی هندوانه و تزئین سفره با میوهها و تنقلات سنتی، فضایی باشکوه و خاطرهانگیز میآفریند که جوانان را نیز به ریشههای فرهنگی خود بازمیگرداند.
شهو چهرز یا شب چله در بیجار
سعید شریفیان کارشناس میراث فرهنگی بیجار گفت: در گروس بیجار، یلدای کهن نه با نام «شِوچِله»، بلکه با عطر و طعم «شهو چهرز» زنده میماند؛ شیرینیای سنتی که مادربزرگهای این سرزمین با دستان پرمهربانشان برای طولانیترین شب سال میپختند.
وی افزود: این شیرینی سنتی مخلوطی است از بادام، گردو، فندق، هسته زردآلو، گشنیز، شاهدانه و انواع تخمههای بوداده، همراه با شیره عسل که همه در هم کوبیده و به شکل گلولههای کوچک درآمده میشود، باقیماندهٔ این شیرینی نیز در آرد نگهداری میشد تا در روزهای بعد، مهمانی را با یاد یلدایی گرم خوشآمد بگوید.
شریفیان با اشاره به اینکه در این سرزمین، زود خوابیدن در شب یلدا بیادبی شمرده میشود، توضیح داد: خانوادهها حتی در سختترین شرایط اقتصادی، پافشاری دارند که این شب را زنده نگه دارند؛ چه با یک سینی پر از تخمه هندوانه و کشمش، چه با لَبوی تازه یا همان شِوچَرهٔ قدیمی، بانوی خانه با نگاهی هنرمندانه، تنقلات را روی کرسی یا وسط اتاق چیده، خواندن شعر و بازگو کردن خاطرات دراین سنت، نه به پشتوانهٔ ثروت، بلکه بهقدرت عشق به فرهنگ محلی استوار است.
وی تاکید کرد: شهو چهرز در بیجار گروس تنها یک شیرینیخوری نیست؛ بلکه نمادی از پایداری فرهنگ در برابر گذر زمان است، در این شب، نسلهای مختلف با ادب و رعایت احترام در کنار هم مینشینند، این مراسم، با وجود همهٔ تغییرات دنیای امروز، همچنان در خانههای اصیل گروس جریان دارد و ثابت میکند که برخی شیرینیها هرگز تمام نمیشوند.
شب یلدا یا «شب چله» برای تازهعروسها
باران امینی بانوی بیجاری گفت: در بیجار شب یلدا یا «شب چله» برای تازهعروسها یک شب ویژه و به یادماندنی است که جلوهای خاص و دلنشین دارد، خانواده داماد با هدایایی از میوه، تنقلات و اقلام نمادین مانند برنج، روغن زرد، فطیر و لباس، به خانهٔ نوعروس راهی میشوند که این هدایا بر روی خوانچههایی با پارچههای قرمز پوشانده میشوند، نمادی از شادی، گرما و صمیمیت در زندگی زوج جوان هستند.
وی افزود: آیین «چله برون» تنها یک مراسم هدیهرسانی نیست، بلکه فرصتی فرهنگی برای نزدیکی خانوادهها است، در گذشته که ارتباط بین خانوادهها محدودتر بود، این شب بهانهای شکیل میشد تا خانواده داماد و عروس ساعتها در کنار یکدیگر بنشینند، صحبت کنند و از دختر و پسر دمبخت خود بیشتر صحبت کنند و حتی در قدیم، داماد تنها در شبهای خاصی مانند یلدا میتوانست عروس خود را ببیند.
امینی با اشاره به اینکه رسیدن خانواده داماد با موسیقی محلی و نواهای دلنشینِ سرنا، دهل، دوتار یا قوشمه، خبری شاد از آمدن مهمانان بود، ادامه داد: خانواده عروس نیز با دود کردن اسپند و آمادگی کامل، مهمانان را پذیرایی میکنند، در این میان، خانواده عروس نیز هدایایی بهعنوان پاسداشت به خانواده داماد و بزرگان مجلس اهدا مینماید و نشاندهندهٔ اصالت و مهماننوازی خود است.
وی گفت: میوهآرایی هنرمندانه، برشهای تزئینی هندوانه و کدو، دانههای برشتهشده در کنار صدای خندهها و گفتگوهای گرم، فضایی خاطرهانگیز میآفریند، این آیین کهن گروس، هر سال در شب یلدا، نه تنها عشق را جشن میگیرد، بلکه پیوندهای خانوادگی را تقویت میکند و گاه شروعی مبارک برای آشناییهای جدید است.
انتهای خبر/
